Αναρτήθηκε από: akamas | 2 Δεκεμβρίου, 2019

Συνέντευξη Ραϋμόνδου Αλβανού

Δεν έχουν περάσει πολλές ημέρες από τότε που διάβασα το βιβλίο του Ραυμόνδου Αλβανού με τίτλο σλαβόφωνοι και πρόσφυγες/ Ο συγγραφέας απαντά σε ορισμένες ερωτήσεις μου σχετικά με το βιβλίο του και τον ευχαριστώ πολύ.

 

  1. Στο βιβλίο σας διαπραγματεύεστε δυο κατηγορίες, τους πρόσφυγες και τους σλαβόφωνους. Ποιες είναι οι ομοιότητές τους και ποιες οι διαφορές τους;

 

 

Οι πρόσφυγες ήρθαν στην Ελλάδα εξαιτίας της Μικρασιατικής Καταστροφής του 1922. Οι σλαβόφωνοι ήταν γηγενείς κάτοικοι της περιοχής που είχαν ως μητρική γλώσσα μια ντόπια σλαβική διάλεκτο που στον Τύπο της εποχής αναφέρεται ως «μακεδονική». Οι διαφορές τους ήταν πολλές. Οι πρόσφυγες ήρθαν με ελάχιστα ή καθόλου υπάρχοντα σε μια εντελώς καινούργια πατρίδα. Το ελληνικό κράτος προσπάθησε να τους βοηθήσει με ένα μεγάλο πρόγραμμα αγροτικής αποκατάστασης αλλά οι δυσκολίες ήταν πολλές.

Οι σλαβόφωνοι ήταν εκείνη την εποχή (δηλαδή μετά το 22) είτε μικροϊδιοκτήτες γης είτε κολλήγοι στα χωράφια των Οθωμανών μπέηδων. Αυτή ακριβώς η γη των Μουσουλμάνων που αποχωρούσαν λόγω της ανταλλαγής που προέβλεπε η συνθήκη της Λωζάννης έγινε αντικείμενο διαμάχης μεταξύ ντόπιων και προσφύγων. Η γη ήταν η βάση της σύγκρουσης τους, που συνδέθηκε με την παραγωγή αλληλοαποκλειόμενων λόγων: για τους πρόσφυγες οι σλαβόφωνοι ήταν «Βούλγαροι», ενώ για τους δεύτερους οι πρόσφυγες ήταν «τουρκόσποροι». Μέσω της αμφισβήτησης της ελληνικότητας των άλλων έλπιζαν ότι θα επιτύχουν μεγαλύτερο και καλύτερο μερίδιο στην πρώην μουσουλμανική γη.

 

 

  1. Ποιός είναι ο ρόλος του κράτους στην προσπάθεια ένταξής τους στην ελληνική κοινωνία;

Το ελληνικό κράτος (με τη βοήθεια της διεθνούς κοινότητας) έκανε μεγάλη προσπάθεια για να αποκαταστήσει τους πρόσφυγες στην Ελλάδα και κυρίως τους αγρότες πρόσφυγες. Τους δόθηκαν κλήροι, σπίτια και αγροτικά εργαλεία. Παράλληλα όμως έδωσε κλήρο και στους ακτήμονες ντόπιους, ανάμεσα τους και σε πολλούς σλαβόφωνους. Όλοι τους βέβαια αισθανόντουσαν αδικημένοι από τη μοιρασιά. Οι πρόσφυγες γιατί είχαν αφήσει πολύ περισσότερα πίσω στην πατρίδα σε σχέση με αυτά που πήραν, ενώ οι ντόπιοι θεωρούσαν άδικο να πάρουν τη γη που αιώνες καλλιεργούσαν οι «ξένοι». Ταυτόχρονα είναι πολύ σημαντικό για την ένταξη τους στην ελληνική κοινωνία το ότι όλοι τους άρχισαν να στέλνουν τα παιδιά τους στο σχολείο, παντού έγιναν καινούργια σχολικά κτίρια και για πρώτη φορά η εκπαίδευση έγινε υποχρεωτική και μαζική.

 

  1. Πως αντιμετωπίστηκαν αυτοί οι άνθρωποι από τους Φιλελεύθερους και το Λαϊκό κόμμα;

Εκτός από την εκπαίδευση το πολιτικό σύστημα του κοινοβουλευτισμού λειτούργησε ίσως ως ο σημαντικότερος παράγοντας ενσωμάτωσης τόσο των προσφύγων όσο και των ντόπιων στην ελληνική κοινωνία. Οι πολιτευτές των δύο σημαντικότερων κομμάτων της εποχής του Φιλελεύθερου κόμματος και του Λαϊκού Κόμματος είχαν ανάγκη τη ψήφο των αγροτών άρα προσπαθούσαν να έχουν καλή σχέση μαζί τους. Επισκέπτονταν τα χωριά τους και έδειχναν ενδιαφέρον για τα προβλήματα τους. Το αποτέλεσμα ήταν ένα πρωτοφανές ενδιαφέρον τόσο των ντόπιων όσο και των προσφύγων για την πολιτική, τις εκλογές, τα κόμματα κλπ.

 

  1. Ποια ήταν η θέση του ΚΚΕ εκείνη την εποχή και τι ρόλο έπαιξε στη πολιτική κατάσταση;

Κατά το Μεσοπόλεμο το ΚΚΕ είχε πολύ μικρή επιρροή στους αγροτικούς πληθυσμούς της Μακεδονίας. Ειδικά στους πρόσφυγες, καθώς και στους σλαβόφωνους χωρικούς αυτό που προκύπτει από τα εκλογικά αποτελέσματα είναι το ότι είχε ακόμη μικρότερη εκλογική υποστήριξη σε σχέση με την υπόλοιπη Ελλάδα. Πιθανό να έπαιξε κάποιο ρόλο το γεγονός ότι το ΚΚΕ ήταν ευθυγραμμισμένο με τη θέση της Κομμουνιστικής Διεθνούς (Κομιντέρν) σχετικά με το Μακεδονικό ζήτημα. Υποστήριζε δηλαδή ότι υπάρχει ένα ξεχωριστό μακεδονικό έθνος που θα έπρεπε να έχει δικό του κράτος. Μια τέτοια θέση προφανώς απωθούσε τους πρόσφυγες αλλά τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι δεν ήταν δημοφιλής ούτε στους περισσότερους σλαβόφωνους.

 

  1. Δεν είναι λίγες οι φορές που αμφισβητήθηκε από το κράτος και από τους γείτονές μας η ελληνική ταυτότητα των σλαβόφωνων. Τελικά τι ισχύει για τους συγκεκριμένους ανθρώπους;

Κατά το Μεσοπόλεμο, η επίσημη θέση του ελληνικού κράτους ήταν ότι οι σλαβόφωνοι οι οποίοι έμειναν τελικά στην Ελλάδα μετά την ανταλλαγή πληθυσμού με τη Βουλγαρία ήταν Έλληνες. Στην πραγματικότητα όμως τόσο οι πρόσφυγες όσο και ορισμένοι κρατικοί υπάλληλοι αντιμετώπιζαν τους σλαβόφωνους υποτιμητικά ως Βούλγαρους. Αν και δεν μπορούμε να ξέρουμε με σιγουριά τι πραγματικά ένιωθαν αυτοί οι άνθρωποι όσον αφορά την εθνική τους ταυτότητα τα διαθέσιμα στοιχεία υποδεικνύουν ότι η πλειονότητα τους επιθυμούσε να ταυτιστεί με το ελληνικό έθνος και να απολαύσει τα οφέλη που έφερε η ένταξη στο ελληνικό κράτος.

 

  1. Ποιες ήταν σε γενικές γραμμές οι πολιτικές συμπεριφορές των ντόπιων και των προσφύγων της περιοχής κατά τον Μεσοπόλεμο;

 

Οι πρόσφυγες, όπως σε όλη την Ελλάδα, ταυτίστηκαν με το Φιλελεύθερο κόμμα και τον βενιζελισμό. Τα εκλογικά αποτελέσματα δείχνουν ότι τόσο οι σλαβόφωνοι όσο και οι ελληνόφωνοι ντόπιοι υποστήριζαν στην πλειονότητά τους το Λαϊκό Κόμμα. Η σύγκρουση ντόπιων/προσφύγων σε σχέση με τη γη εκφράστηκε με μεγάλη ένταση στην πολιτική σκηνή.

 

  1. Ποιο ρόλο έπαιξε ο μακεδονομάχος Τσόντος Βάρδας στη περιοχή;

 

Ο Τσόντος Βάρδας ήταν ένας από τους σημαντικότερους πολιτικούς του Λαϊκού Κόμματος στην περιοχή και είχε μεγάλη απήχηση στους ντόπιους σλαβόφωνους χωρικούς. Μέσω της υποστήριξης του μακεδονομάχου Τσόντου Βάρδα αποζητούσαν μια εθνική νομιμοποίηση ακόμη και σλαβόφωνοι που πιθανόν κατά την εποχή του Μακεδονικού Αγώνα είχαν επιλέξει να ταυτιστούν με την βουλγαρική εθνική ιδεολογία. Συνεπώς τόσο ο Βάρδας όσο και άλλοι Μακεδονομάχοι πολιτικοί όπως και ο Αναστάσιος Νταλίπης, αποτέλεσαν ένα σημαντικό δίαυλο επικοινωνίας μεταξύ του ελληνικού εθνικού κράτους και των σλαβόφωνων χωρικών.

 

 

  1. Ποια ήταν η αντιμετώπιση που είχαν οι σλαβόφωνοι και οι πρόσφυγες από τη δικτατορία του Μεταξά;

 

Το 1936 η  πολιτική του ελληνικού κράτους άλλαξε δραματικά και από την στρατηγική της ήπιας ενσωμάτωσης των σλαβόφωνων πέρασε σε αυτή της βίαιης αφομοίωσης. Οι απόψεις των στρατιωτικών, των δασκάλων και άλλων κρατικών στελεχών που πρότειναν άμεση και βίαιη αφομοίωση της γλωσσικής μειονότητας και αυστηρή καταστολή της σλαβοφωνίας υιοθετήθηκαν και εφαρμόστηκαν στην περίοδο διακυβέρνησης από τον Μεταξά. Έτσι η σλαβική γλώσσα απαγορεύτηκε και όποιος τη μιλούσε έτρωγε πρόστιμο ή είχε άλλες κυρώσεις. Αυτή η πολιτική διάκρισης και απαγόρευσης της σλαβοφωνίας αποξένωσε ένα μέρος των σλαβόφωνων από το ελληνικό κράτος, κάτι που θα είχε δραματικές συνέπειες κατά τη δεκαετία του 40.

 


Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Kατηγορίες

Αρέσει σε %d bloggers: